Governance

Dënek’odhere Allan Adam Athabasca Dënesųłı̨ne xa Kǫ ́ nedhe Alberta ts’en nǫ ́ k’enı̨yá nı̨. T’atthë hots’ı̨ Chıef Adam nǫ ́ nısı̨ ts’en neyą nı́ dënesųłı̨ne ch’alanıé t’á. Dëne tá chu dëne tsıé hęlı̨ benık’esı ́ ́ sı̨. K’aıtël kuę neyą nı̨, ɂedųhų hots’en ɂeyer nadher bëkuę thëłtsı̨. ɂëdųhų ts’en t’ąt’ú neyą k’esı́ yatı́ ɂá ghëgál sı, nıh k’e sǫlaghë tsąmba yatıe t’á ghëgál sı.
Allan t’atthë dëne natthë nı̨łtı̨ 2003 nę̈nę̈ k’e dëne k’odherase xa. 2007 nę̈nę̈ hu dëne k’odhere ha nı̨łtı̨ nı̨. 2011 nę̈nę̈ k’e hu dąłtı̨ nı. Hotıe dëne xa theyı̨ sı dëne nę̈nę̈ k’ëdarënı̨ ha dënëk’odhere Allan, ɂeyı t’á tth’ı hotıe bëk’anotá hıjá sı́. 2013 nę̈nę̈ k’e hu Queen’s Dıamond Jubılee ts’ékuı t’á k’oldher bets’ı̨ gál bëtł’at’ą nı, ku Postmedıa tth’ı yëk’anëłtá sı ɂasıe naıłna dëne k’esı́ ɂeyı chu Canadıan Boreal Inıtıatıve ts’ı̨ dëne award hayı̨lá nı̨ 2010 nę̈nę̈ k’é.
Dëne k’odhere Adam hotıé dënesųłı̨ne nę̈nę̈ k’edarënı̨ sı, dëne ch’alanıe tth’ı k’edarënı́ sı yunádhë dëne godhë hobá. Hotıe benı́ k’esı́ sı, nıh k’edarënı́ ha dënesųłı̨né nę̈nę̈ nąne hoɂá xa.

Archıe, 1952 nę̈nę̈ k’e yudaghë dësnëdhe k’eyaghë hochëlá Brûlé Athabasca Rıver hots’ën nǫ ́ k’ënı̨yá nı̨. Archıe Bëtthıkuı ́ ́ Edward Cyprıen chu bą Celıne Pıche nı̨. Archıe 1973 nę̈nę̈ k’e Donna Flett gá nedá nı. Charlıe chu Ruth Flett bëlı̨yé. Archıe bąsëk’adhë hu, Alexadre Lavıolette ts’ı̨ɂąne dëne hęlı̨ sı.
Archıe ɂëłk’edı̨ghı̨ nę̈nę̈ hots’en dëne xare kuę naı̨dher nı̨ Kaıtël kuę, ɂeyer tł’ąghë hu yudá Tthëbachá (NWT) hots’en ɂerıhtł’ıs kuę ká heyá nı, Grouard (AB), St. Paul (AB) chu Kǫnëdhë hu ɂerıhtł’ıs kuę ɂënat’é nı. Ɂerıhtł’ıs kuę nëdhë tth’ı́ danı̨yá hu tsątsąne ɂëłet’us dëne xa honëłtą nı̨. Ku 1981 hu Kǫnëdhe chu Tthı̨dłı̨ kuę naı̨dher nı̨. K’aıtël kuę nı̨kę ́ rędher nı̨ nádher há.
T’atthë dëne k’ódhere holı̨ 1983-1987 hots’en hu bëtł’ąghë 1995 hots’ı 2007 hots’ën dëne xa ghı̨yı̨ nı. Ku ɂeyı datëdhe dëne k’odherase ghı̨lé nı 1987 hots’ı̨ 1991 hots’en. Ɂı̨łá tth’ı k’oldher nëdhë Treaty 8 ha tth’ı ghı̨yı̨ nı. Ku t’oho dëne k’odhere holı̨ 1995 ( na dëne xa ghı̨yı̨) ACFN busıness ɂëłk’etąnı́ dëne hut’á nı̨. Ɂedırı t’á honëtthë nëłɂı̨h ɂá ɂedųhų nezų hoɂą sı.

Dënek’ódhere Tony Mercredı nı̨ yunisi 1947 nǫ ́ k’ënı̨ya. Antıone Mercredı bëta nı̨, Vıctorıne Marcel bą ́ nı. Yunąnë Old Fort ts’ën néyą tunëdhë tą ́ bąghë nı̨húłdzaı́ k’eyaghë. Kaı́ tël kuę dënexarë kuę naı̨dher nı ɂeyer tłąghë hu Tony Tthëbacha ts’ën Grandın College heya nı̨. Kǫn nëdhë ts’en tth’ı́ këredher hu ɂeyer ɂerıhtł’ıs kuę ɂenat’é nı. T’átthë bëlá Indıan Assocıatıon Alberta hel ɂlá ghı̨yı̨ nı̨ Harold Cardınal t’áłɂá. Ku ɂeyı lá ɂënat’é hu Ontarıo ts’en ɂerıhtł’ıs kuę nëdhe kahëyá nı̨ Unıversıty of Western Ontarıo ts’en. Polıtıcal Scıence hulye hónëłtą nı̨. Tony ɂëłk’ech’á lá ghı̨yı̨ nı̨. 1989 hu, K’aı́ tëlë nı̨kęrędher nı̨. Ku 1990 hu K’aıtël kuę xa tsąmba k’odhere hólı̨ nı̨.
1991 nęnę k’e, Tony dënek’odhere holı̨ nı̨ K’aıtël xa. ɂeyer tł’ąghë hu Treaty 8 Grand Councıl ha k’odhëre nedhë holı̨ nı. Banëłt’u la ɂá Tony dëne xa ɂełk’ech’a ɂasıe łą thëłtsı̨ nı horëlyų dëne xa, nıh chu t’á dëne ɂasıe hel horëná sı provınce chu t’ą dëne yëk’ënarade hel dëne xa ɂası thëłtsı̨ nı. Tony tth’t 1992, bel t’atthë tu ghą nayaıtı́ nı K’aıtële kuę ts’ën.
Tony Mercredı nı̨ Trısh Merrıthew hël hųt’ı̨ nı̨.

Patrick Marcel yunısı́ 1938 nǫ ́ k’enı̨yá nı̨. Bëta Benjamıne Marcel nı̨ dëne k’odherasé ghı̨lé nı̨ ɂeyı chu Marıe Pat bą ́ nı̨. Yudá ɂëdjëre nę̈nę̈ ts’ęn nǫ ́ nısı ́ neyą nı̨ dënenı̨ k’esı́.
Patrick t’oho dëne k’odhëre ghı̨le sǫlá dëne k’ërı̨yá nı̨ K’aı́ tëlı dënesųłı̨ne xa. Dı̨ghı̨ nę̈nę̈ hots’ën (1987 hots’ı̨ 1991 hots’ën). Ɂeyer hu, 2012 nę̈nę̈ k’e Pat K’aıtël kuę xa nıh xa t’átthë yałtı holı̨ Chıef Negotıator tłes kadanëtá dëne xel.
Patrick bëts’ąne Regına Cardınal nı̨, 1958 hots’ı̨ 1986 hots’ën hohı̨t’ı̨ nı̨ t’oho Regına łeghaı̨dher.

Augustın Fredólęn (Fred) Marcel yunısı 1916 bëk’etaıdzël nı̨. Alexadre chu Jonas Lavıolette bázı̨ nı́ . Fredolęn bëɂë kuı hoyenëłtą nı̨ sǫlaghë tsąmba náłya bası́ chu t’ąt’u nahejës bası́ .
T’oho Jonas Lavıolette łeghaı̨dhér Fredólęn Kǫnëdhe Charles Camsell ɂeya kuę thëtı̨ nı́ bëdzıdıdhë ɂëya t’á. ́ Fredólęn hadı́ ɂú dëne yëbá nodorëłɂı̨h nı t’ats’ën nı̨dá hots’en dëne k’ódhere hołé há. 1956 dëne k’odhere holı̨ nı̨. 1984 hots’ën dëne xa ghı̨yı̨ nı̨.
Dëne k’odhere Fredólęn Rosa Takaro gá ghı̨dá nı̨. Bųnaghë Benjamıne dëne k’odherase ghı̨le nı̨ 1937 hots’ı̨ 1946 hots’en. Fredolęn t’anądé dëne k’odhere heredıtary chıef ghı̨lé nı̨ K’aıtël kuę d̨enesųłı̨ne xa.

Jonas Lavıollete 1879 nǫ ́ k’ënı̨yá nı̨ yunısı. Chıef Alexandre Lavıolette nı̨ bëchëlë nı̨. T’oho tsąmba náłyá k’ádąnë 20 bëghaıyé nı ́ ̨, bënalé nodher nı̨ t’at’ú tsąmba náłyá nı̨.
1921 nę̈nę̈ k’é hu, Jonas dënek’odhëre hólı̨ nı̨ t’oho bųnaghë łeghaı̨dher hu, y̨ ëk’erı̨yá nı̨. 32 nę̈nę̈ hots’ën dëne xa ghı̨yı̨ nı́ t’oho dëne xa horëná huk’é. Hotıé dëne xa ghı̨yı̨ nı bųnaghë k’esı̨ nı̨h ts’en k’oldé ts’en tth’ı holą ɂerıhtł’ıs dı̨tł’ıs nıh dëne xa.
Jonas nah hųt’ı̨ nı, t’atthë bëts’ąne Isabelle Aze nı̨. Isabelle bëdóhółı̨ hu, Phılomene Arcan Hınzel gá nedá nı̨.

Alexandre Lavıolette 1867 nǫk’enı̨yá nı̨ t’oho Canada holı̨ nı. Ɂı̨ghá tth’u dëne natthë heyá nı 1897 hu dëne k’ódhere holı̨. Ɂeyer hu, dënenałtsı́ dëne t’atthë dënesųłı̨ne nęnę nı̨dël hu yatı thëłtsı̨ nı, “ɂedłąghë bët’agharë núdel ɂá. K’óshą ́ horësɂı̨h. Nuhëyëdarıyé bëtł’esı́ hıle nësdhën. Nuhëyëdarıyé nuhënę̈nę̈ k’e naraıdé dëne dagharë hılé, nuhëyëdarıyé bët’á kut’á.
ɂëyer tł’ąghë nakë nę̈nę̈ hudher hu tsąmba nályé Treaty 8 ha nųnı̨dher hu, hotıë dëne xa yałtı nı̨, yunadhë dëne nakorëldé chu ɂëłk’ech’a ɂasıe hobası́ tth’ı dëne xa yatı thëłtsı̨ nı̨. Tsąmba k’odhere hadı́ ɂú, “ɂedırı dëne hųyą nı hudı henı̨, hotıé t’á ghą ́ nı̨dhën k’orı́ já dënesųłı̨ne xa. 32 bëghaıyé hu dëne k’ódhëre holı̨ nı̨ 1921 nę̈nę̈ k’é.
Hotıé dëne xa yałtı nı̨ 1912, tsá darętą nı dëne ghą. Alberta nıh ts’ën k’oldé yatı naı̨yes nı̨ sǫlaghë tsąmba yatı nájës hënı̨ nı̨ ɂá. 1921 nę̈nę̈ k’e besdóhółı̨ nı.
Alexandre Lavıolette bëts’ąne Delphıne Dzendelttsel nı̨, Adam Sakıskanıp bëdesı́ nı̨. Adam k’ı ɂëdųdų Ɂądąn dëneųłı̨ne yets’ı̨ɂąné sı.